Związek Polskich Artystów Plastyków

  • Zwiększ rozmiar czcionki
  • Domyślny  rozmiar czcionki
  • Zmniejsz rozmiar czcionki
Start O OZZ OZZ - Droit de suite

Droit de suite

Email Drukuj PDF

Droit de suite

Prawo do wynagrodzenia z tytułu zawodowej odsprzedaży oryginalnych egzemplarzy utworu plastycznego lub fotograficznego (droit de suite) było już obecne w pierwszej polskiej kodyfikacji prawa autorskiego z 1926 roku. W obowiązującej obecnie ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 1994 roku droit de suite zostało uregulowane w art.art. 19 - 195.

Dyrektywa europejska (2001/84/WE) w sprawie prawa autora do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży oryginalnego egzemplarza dzieła sztuki, której postanowienia zostały wdrożone ustawą z dnia 23 marca 2006 roku o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, syntetycznie ujęła przyczyny prawnej regulacji droit de suite: "Celem prawa do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży jest zapewnienie, aby autorzy plastycznych lub graficznych dzieł mieli udział w sukcesie gospodarczym swoich oryginalnych dzieł sztuki. Stwarza ono możliwości przywrócenia równowagi między sytuacją gospodarczą autorów graficznych i plastycznych dzieł sztuki, a sytuacją innych twórców, którzy czerpią korzyści z tytułu kolejnych eksploatacji swoich utworów."

Zobowiązanymi z tytułu droit de suite zgodnie z Dyrektywą i na podstawie polskich przepisów są zawodowi sprzedawcy dzieł sztuki, czyli przede wszystkim galerie sztuki, domy aukcyjne, antykwariaty, a także galerie i domy aukcyjne internetowe. Pod pewnymi warunkami zobowiązane do zapłaty mogą być także muzea oraz komornicy w odniesieniu do tzw. sprzedaży z wolnej ręki lub sprzedaży w drodze licytacji w ramach postępowania egzekucyjnego.

Droit de suite jest niezbywalne i nie podlega zrzeczeniu się.

Na podstawie zezwolenia Ministra Kultury Związek Polskich Artystów Plastyków (ZPAP) wykonuje zbiorowy zarząd prawami autorskimi do utworów plastycznych i pobiera na rzecz twórców i ich spadkobierców wynagrodzenie w wysokości 5% ceny dokonywanych zawodowo odsprzedaży oryginalnych egzemplarzy utworu plastycznego.

ZPAP oferuje galeriom sztuki i domom aukcyjnym i innym zawodowym sprzedawcom dzieł sztuki możliwość udzielenia stosownych informacji za pośrednictwem specjalnie opracowanych formularzy w celu pomocy w realizacji przez te podmioty ich ustawowego obowiązku polegającego na zapłacie twórcom i spadkobiercom wynagrodzenia z tytułu droit de suite.

Podstawa prawna:

Art. art. 19 - 195. ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jednolity Dz.U. z 2006r. Nr 90, poz. 631 z późn. zmianami)

Art. 104. ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jednolity Dz.U. z 2006r. Nr 90, poz. 631 z późn. zmianami)

Sprzedaż oryginalnego egzemplarza dzieła sztuki, której dotyczy droit de suite

Obowiązek zapłaty wynagrodzenia z tytułu droit de suite powstaje w odniesieniu do sprzedaży dzieła sztuki spełniającej łącznie 7 warunków:

Dwa warunki dotyczą twórcy:

1/ twórca jest obywatelem polskim lub obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa członkowskich Europejskiego Porozumienia o wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym. Przepisy o droit de suite stosują się także do twórców, którzy (w dniu dokonania odsprzedaży) mają miejsce stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Pozostali twórcy i ich spadkobiercy mogą korzystać z droit de suite, jeżeli porządek prawny ich państwa przewiduje droit de suite w odniesieniu do twórców będących obywatelami Unii Europejskiej (zasada wzajemności).

2/ twórca żyje albo zmarł nie dawniej niż  70 lat temu.

Czas trwania autorskich praw majątkowych liczy się w latach pełnych następujących po roku, w którym nastąpiło zdarzenie, od którego zaczyna się bieg terminów (w przypadku czasu ochrony autorskich praw majątkowych jest nim zasadniczo śmierć twórcy). Na przykład, dzieła twórcy zmarłego 28 kwietnia 1945 roku są objęte ochroną z tytułu droit de suite aż do 31 grudnia 2015 roku.

W praktyce i w braku znajomości dokładnej daty śmierci twórcy można uznać, że droit de suite będzie odnosiło się do dzieł sztuki powstałych po 1860 roku.

Dwa warunki dotyczą dzieła sztuki:

3/ droit de suite dotyczy utworów plastycznych (na gruncie polskiego prawa także utworów  fotograficznych bądź rękopisów utworów literackich i muzycznych). Polska ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych nie zawiera definicji utworu plastycznego. Podpowiedź  znajdziemy we wspomnianej Dyrektywie 2001/84/WE. Artykuł 2 ust.1. Dyrektywy wskazuje otwarty katalog utworów plastycznych: "obrazy, kolaże, malowidła, rysunki, utwory rytownicze, nadruki, litografie, rzeźby, tkaniny dekoracyjne, wyroby ceramiczne i szklane".

4/ droit de suite dotyczy "oryginalnych" egzemplarzy utworu, a zatem egzemplarza utworu wykonanego osobiście przez twórcę lub kopii, uznanych za oryginalne egzemplarze utworu, jeżeli zostały wykonane osobiście, w ograniczonej ilości, przez twórcę lub pod jego nadzorem, ponumerowane, podpisane lub w inny sposób przez niego oznaczone (polski ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "w ograniczonej ilości" na potrzeby droit de suite, stąd  też w celu jej ustalenia należy mieć na uwadze zwyczaje panujące w określonej dziedzinie twórczości. Może być również wynikiem porozumienia między OZZ a organizacjami zrzeszającymi zawodowych sprzedawców dzieł sztuki).

Trzy warunki dotyczą sprzedaży:

5/ droit de suite odnosi się do każdej odsprzedaży dzieła sztuki za cenę równą lub wyższą od równowartości 100 euro, następującej po pierwszym rozporządzeniu egzemplarzem oryginału dzieła przez twórcę, dokonanej zawodowo, tj. poprzez wszystkie czynności o charakterze odsprzedaży dokonywanych, w ramach prowadzonej działalności, przez sprzedawców, kupujących, pośredników oraz inne podmioty zawodowo zajmujące się handlem dziełami sztuki.

6/ sprzedaż ma miejsce na terytorium Polski lub podlega opodatkowaniu na podstawie polskiej ustawy o VAT.

7/ do zapłaty wynagrodzenia z tytułu droit de suite obowiązany jest zawodowy sprzedawca, a gdy działa na rzecz osoby trzeciej zawodowo zajmującej się handlem dziełami sztuki, odpowiada z nią solidarnie.

Obowiązki zawodowych handlarzy dziełami sztuki

1/ obowiązki odnoszące się do zapłaty wynagrodzenia z tytułu droit de suite:

Roszczenia twórców i ich spadkobierców o zapłatę wynagrodzenia z tytułu droit de suite ulegają przedawnieniu wynoszącemu 10 lat od daty sprzedaży dzieła sztuki, w związku z którą powstał obowiązek zapłaty (art. 118 Kodeksu cywilnego). Innymi słowy zawodowi sprzedawcy odpowiadają z tytułu droit de suite przez dziesięć lat od dnia dokonania sprzedaży dzieła sztuki, z którą związany jest obowiązek zapłaty wynagrodzenia twórcy i jego spadkobiercom.

Polska ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych nie reguluje natomiast terminu, w którym zawodowy sprzedawca winien dokonać zapłaty wynagrodzenia w razie skierowania do niego stosownego wezwania przez twórcę lub OZZ. Należy jednak przyjąć, że roszczenie jest wymagalne, a twórca bądź działająca na jego rzecz OZZ może żądać zapłaty począwszy od następnego dnia po sprzedaży dzieła.

2/ obowiązek udzielenia informacji twórcy i OZZ

Twórca utworu plastycznego oraz jego spadkobierca mogą domagać się od osoby, która dokonała zawodowej odsprzedaży oryginalnego egzemplarza jego utworu udzielenia informacji oraz udostępnienia dokumentów, niezbędnych do określenia należnego wynagrodzenia z tytułu droit de suite. Żądanie informacji oraz dokumentacji ulega trzyletniemu przedawnieniu, liczonemu od dokonania sprzedaży. Takiego ograniczenia w czasie nie ma jednak w stosunku do roszczenia informacyjnego przysługującego ZPAP na podstawie art. 105 ust.2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Tym niemniej, na skutek roszczenia informacyjnego przewidzianego dla twórcy i jego spadkobierców, zawodowi sprzedawcy powinni przechowywać stosowną dokumentację co najmniej przez trzy lata od dnia sprzedaży.

Uprawnieni z tytułu droit de suite

Uprawnionym z tytułu droit de suite jest przede wszystkim sam twórca. W przeciwieństwie do autorskich praw majątkowych przewidzianych w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych, prawo do wynagrodzenia w przypadku zawodowej odsprzedaży oryginalnego  egzemplarza utworu plastycznego nie podlega zrzeczeniu się, zbyciu ani egzekucji.

Twórca może jednak udzielić OZZ upoważnienia do pobierania wynagrodzenia z tytułu droit de suite od podmiotów zobowiązanych, a następnie do przekazywania go twórcy.

Prawo do wynagrodzenia w przypadku zawodowej odsprzedaży oryginalnego  egzemplarza utworu plastycznego podlega dziedziczeniu.

Stawki i kwoty droit de suite

Ceny dokonanych zawodowo odsprzedaży oryginalnych egzemplarzy utworu plastycznego są cenami po odliczeniu należnego podatku od towarów i usług. Chodzi tu o cenę zapłaconą przez kupującego. Zatem, podstawą obliczenia wynagrodzenia należnego twórcy jest uzyskana przez sprzedającego cena odsprzedaży pod odliczeniu podatku VAT. Poza wspomnianym należnym podatkiem VAT nie podlegają odliczeniu żadne inne obciążenia, jak np. koszty przeprowadzenia aukcji, transportu bądź ubezpieczenia.

Stawki i kwoty droit de suite są następujące:

1)   5 % części ceny sprzedaży, jeżeli ta część jest zawarta w przedziale do równowartości 50.000 euro, oraz

2)   3 % części ceny sprzedaży, jeżeli ta część jest zawarta w przedziale od równowartości 50.000,01 euro do równowartości 200.000 euro, oraz

3)   1 % części ceny sprzedaży, jeżeli ta część jest zawarta w przedziale od równowartości 200.000,01 euro do równowartości 350.000 euro, oraz

4)   0,5 % części ceny sprzedaży, jeżeli ta część jest zawarta w przedziale od równowartości 350.000,01 euro do równowartości 500.000 euro, oraz

5)   0,25 % części ceny sprzedaży, jeżeli ta część jest zawarta w przedziale przekraczającym równowartość 500.000 euro

Wysokość wynagrodzenia nie może przekroczyć równowartości 12.500 euro.

Pobieranie wynagrodzenia z tytułu droit de suite za pośrednictwem ZPAP

Przyjęta przez ZPAP procedura w przypadku domów aukcyjnych i licytacji

Przed datą planowanej aukcji dzieł sztuki (utworów plastycznych) dom aukcyjny powinien przesłać ZPAP katalog aukcyjny lub w przypadku braku wszystkich informacji dotyczących organizowanej sprzedaży co najmniej listę dzieł sztuki wystawionych na aukcji. ZPAP - w odpowiedzi - zwróci się do domu aukcyjnego z żądaniem złożenia deklaracji o sprzedaży w stosunku do każdej sprzedaży ujętej w katalogu lub figurującej na wspomnianej liście. Dom aukcyjny w terminie nie przekraczającym 6 miesięcy od dnia sprzedaży winien dostarczyć ZPAP wypełnioną deklarację na specjalnie do tego zaprojektowanym formularzu na adres Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć. .

Dom aukcyjny nie musi wskazywać w deklaracji sprzedaży lub odsprzedaży nie podlegających droit de suite.

Deklaracja winna obejmować zarówno twórców reprezentowanych przez ZPAP, jak i tych których ZPAP nie reprezentuje. Po otrzymaniu deklaracji, ZPAP wystawi i doręczy domowi aukcyjnemu notę księgową opiewającą na kwotę droit de suite na rzecz reprezentowanych przez ZPAP twórców z terminem płatności 30 dni od dnia doręczenia.

Przyjęta przez ZPAP procedura w przypadku galerii sztuki, antykwariatów oraz internetowych galerii lub domów aukcyjnych i sprzedaży internetowych.

ZPAP co trzy miesiące, nie rzadziej jednak niż raz do roku wystąpi z żądaniem złożenia deklaracji o  odsprzedażach oryginalnych egzemplarzy utworów plastycznych dokonanych w okresach kwartalnych. Wzór deklaracji można pobrać tu (link tymczasowo nieaktywny) . Wypełnioną deklarację należy przesłać na adres Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.  (link tymczasowo nieaktywny) :

  • do 15 kwietnia w odniesieniu do sprzedaży dokonanych w pierwszym kwartale,
  • do 15 lipca w odniesieniu do sprzedaży dokonanych w drugim kwartale,
  • do 15 października w odniesieniu do sprzedaży dokonanych w trzecim kwartale,
  • do 15 stycznia w odniesieniu do sprzedaży dokonanych w czwartym kwartale,
  • 1 lutego w odniesieniu do sprzedaży realizowanych w ciągu poprzedniego roku.

 

W deklaracjach nie należy podawać sprzedaży, których nie dotyczy obowiązek zapłaty droit de suite.

Deklaracja winna obejmować zarówno twórców reprezentowanych przez ZPAP, jak i tych których ZPAP nie reprezentuje. Po otrzymaniu deklaracji, ZPAP wystawi i doręczy notę księgową opiewającą na kwotę droit de suite na rzecz reprezentowanych przez ZPAP twórców z terminem płatności 30 dni od dnia doręczenia.

 

Dokumenty bazowe

Kalendarz

grudzień 2017
N P W Ś C Pt S
26 27 28 29 30 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 1 2 3 4 5 6

Statystyka

Odsłon : 6908862